BBEMG - Belgian BioElectroMagnetics Group

Belgian BioElectroMagnetics Group

Gezondheid in het algemeen

Gezondheid in het algemeen

1. Ik zou een woning willen aankopen, maar in de buurt bevindt zich een hoogspanningslijn op 70 kV. Bij metingen uitgevoerd op een afstand van min of meer 10 m van de woning, werd 128 V/m en 0,08 microTesla gemeten. Kunt u mij uw mening geven over de risico's op korte en lange termijn van een dergelijke blootstelling?

Ten aanzien van de risico's als gevolg van residentiële blootstelling aan elektrische en magnetische velden op netfrequentie (50 Hz), weerhouden epidemiologische studies over het algemeen de mogelijkheid van een gering gevaar voor leukemie bij kinderen blootgesteld aan magnetische velden met een gemiddelde van meer dan 0,4 microTesla. Dit gevaar kon evenwel niet worden aangetoond in laboratoriumstudies op proefdieren die gedurende het gehele leven werden blootgesteld. Op dit ogenblik werd ook geen enkel werkingsmechanisme aangetoond.

Als men buiten de zone van invloed van de lijn wil blijven waar de gemiddelde waarden de epidemiologische grens van 0,4 microTesla overschrijden, moet rekening worden gehouden met de toestand van belasting van de lijn die enorm varieert van de ene lijn tot een andere en van het ene ogenblik tot het andere. Voor het net als geheel kan de halve breedte van deze zone worden bepaald (afstand tot de as van de lijn) op gemiddeld ongeveer 90 m bij 380 kV, 40 m bij 150 kV en 15 m bij 70 kV.

Volgens de waarden die u hebt gemeten, is er geen reden tot ongerustheid over de invloed van deze velden. Om u gerust te stellen bevelen wij u aan een registratie van de magnetische velden uit te voeren over een langere periode om na te gaan of de gemiddelde waarde lager is dan 0,4 microTesla.

Inzake elektrische velden zijn er betrekkelijk weinig gegevens aangezien elektrische velden gemakkelijk verzwakt worden door de woning of de vegetatie en het IARC (International Agency for Research on Cancer) komt tot de conclusie: "Er zijn onvoldoende aanwijzingen bij de mens voor de kankerverwekkende eigenschappen van statistische elektrische en magnetische velden, evenals voor elektrische velden op zeer lage frequentie." Elektrische velden kunnen in groep 3 worden geclassificeerd, d.w.z. niet classificeerbaar m.b.t. de kankerverwekkende eigenschappen voor de mens (zie Problematiek van gezondheid risico's).

2. Het hoofdeind van het bed waar mijn 3 jaar oude dochtertje in slaapt, bevindt zich niet ver van een stopcontact. Is dat ongezond? Bovendien bevindt de schakelkast van het appartement zich in de gang, naast de slaapkamerdeur van onze kinderen. Kunt u mij zeggen wat de veilige afstanden zijn voor de plaatsing van hun bedden?

U hebt misschien op onze website al gelezen dat ons onderzoek zich toespitst op de gevolgen van elektrische en magnetische velden en contactstromen op de gezondheid (Contactstromen en kinderleukemie: een hypothese).

Op basis van de eigenschappen van velden en stromen (zie de technische pagina's van onze website voor meer informatie), schatten we dat in de kamer van uw dochter alleen het magnetisch veld van invloed kan zijn op de gezondheid. Hieronder worden dus de waarden van het magnetisch veld besproken.

Belangrijk om weten is dat de sterkte van het magnetisch veld dat bij een elektrisch apparaat wordt gemeten, varieert naargelang de stroomvraag. Hetzelfde geldt in de buurt van schakelkasten en stopcontacten. Bovendien neemt de magnetische veldsterkte evenredig af met de afstand tot de bron. De gemeten waarde naast een toestel of apparaat daalt dus ook snel naarmate de afstand groter is. Uit recente metingen van wekkerradio's bleek bijvoorbeeld dat de sonde vlak naast de wekker magnetische velden opmat van meer dan 15 microT. Op 30 cm afstand was de veldsterkte al gedaald tot onder 0,4 µT (*), een waarde die vaak wordt gebruikt in epidemiologische studies.

(*) Dit is een grenswaarde die door onderzoekers werd gekozen op basis van statistische analyse, om groepen in 'meer blootgesteld' en 'minder blootgesteld' te kunnen indelen. Let wel, deze waarde geeft niet weer of er al dan niet gevaar aanwezig is. Ze is vooral nuttig in epidemiologische studies om een onderscheid te maken tussen blootgestelde groepen en minder blootgestelde groepen. Bij de huidige stand van het onderzoek, gebaseerd op studieresultaten van de voorbije 30 jaar op het gebied van magnetische velden van 50 Hz, moet het risico eerder worden gewogen volgens onze eigen risicopercepties.

De waarden die aan een schakelkast worden gemeten, kunnen variëren naargelang het nachtelijk energieverbruik in uw huis enerzijds en de afstand tot de kast anderzijds. Plaatselijke metingen in een kantoor toonden waarden aan van 0,7 microT aan de kast en 0,047 microT op een afstand van 1 meter. Dit geeft u al een aardig idee van de situatie.

Voor het stopcontact zijn de waarden afhankelijk van het toestel dat u erop aansluit. Verbruikt het veel energie? Is het 's nachts in gebruik? Hoe ver staat het toestel? Metingen rond wekkerradio's tonen het belang van afstanden aan, aangezien 30 cm al voldoende is om lage waarden te bereiken.

3. Onze kantoren bevinden zich onder een hoogspanningslijn. Wat zijn de effecten van deze velden van 50 Hz op de menselijke hersenen?

Wat de hersenen betreft, kunnen we u zeggen dat er al tientallen studies werden uitgevoerd over de blootstelling van de mens aan elektrische en magnetische velden met extreem lage frequentie (ELF). Deze vonden allemaal in een laboratoriumomgeving plaats en dit uitsluitend over min of meer korte periodes. Momenteel kunnen daar nog geen conclusies aan worden vastgeknoopt, want de resultaten zijn erg uiteenlopend. Soms stelt men een verbetering van de prestaties vast, dan weer een verslechtering en in andere gevallen kan er geen effect worden vastgesteld. De analyses van de effecten op langere termijn bij de mens gebeuren via epidemiologische studies. Deze geven geen aanwijzingen over een causaal verband, maar geven ons wel een idee van de mate waarin beide fenomenen met elkaar kunnen worden gelinkt. Dit is handig wanneer men bijvoorbeeld de frequentie van een pathologie wil bestuderen in combinatie met één of meerdere pathogene of andere stoffen. Epidemiologische studies alleen kunnen geen duidelijk causaal verband bepalen. Als men een verband vindt tussen een factor en een ziekte, betekent dit niet dat die stof de ziekte heeft veroorzaakt. Als men een oorzakelijk verband met een effect wil aantonen, moet men verschillende criteria controleren.

Helaas kunnen we niet ieder van deze studies gedetailleerd beschrijven. Er bestaan ontelbare verslagen waarin die studies worden opgesomd, geanalyseerd… en het onderzoek staat niet stil. Daar vindt u ook een hele reeks bibliografische referenties in Literatuuroverzicht of in Gegevensbanken van FEMU (EMF portal).

4. Ik heb een dochter van 16 jaar die sinds meer dan een jaar klachten over rugpijn heeft. Wij hebben alle mogelijke medische onderzoeken laten uitvoeren en niets lijkt deze pijn te verklaren. Wij wonen op ongeveer op 50 meter van een hoogspanningslijn. Kan dit dergelijke symptomen veroorzaken?

In de laatste 25 jaar werden vele onderzoeken uitgevoerd om de effecten van magnetische velden in de buurt van hoogspanningslijnen te onderzoeken. Tot dusver heeft geen enkele uitgevoerde studie met zekerheid het optreden van ziekten of bijwerkingen kunnen bevestigen.

In verband met spier- of gewrichtspijn hebben de resultaten van de studies niets aan het licht gebracht. Wij kunnen dus zeggen dat de klachten van uw dochter geen verband houden met de aanwezigheid van de hoogspanningslijn.

5. Wij zijn enkele maanden geleden verhuisd en wij hebben ontdekt dat door onze tuin een lijn van 20 000 V loopt, evenals een lijn van 220/380 V. Volgens de plannen die wij ons hebben aangeschaft, zouden deze leidingen op 1,5 m diepte lopen en op ongeveer op 1,5 m van de woning. Deze lijnen lopen naar een transformator die zich op ongeveer 25 m van onze woning bevindt. Leidt dit tot belangrijke elektromagnetische velden? Ik maak mij veel zorgen voor mijn kinderen door wat ik op internet heb kunnen lezen.

De eerste vraag die u zich moet stellen is het bepalen van uw blootstellingsniveau. Daartoe moet u op de eerste plaats de sterkte kennen van de velden waaraan u bent blootgesteld. Wij raden u aan contact op te nemen met een erkend organisme om metingen van het veld op 50 Hz uit te voeren.

Magnetische velden gaan doorheen muren terwijl gebouwen en andere obstakels een afscherming vormen tegen elektrische velden, die in uw woning dus veel lager zijn.

Wij nodigen u uit, als u dit nog niet gedaan hebt, om onze gezondheidsmodule over elektromagnetische velden te bezoeken, die het probleem nader kan toelichten: Problematiek van gezondheid risico's.

Wij kunnen hier nog aan toevoegen dat als ooit een causaal verband zou worden aangetoond (wat nog niet het geval is) volgens recente ramingen het percentage leukemie bij kinderen als gevolg van magnetische velden op de frequentie van het distributienet, 1 tot 4 % zou bedragen [Kheifets et al., 2006] . wat betekent dat 96 tot 99% van de gevallen van leukemie toe te schrijven zouden zijn aan andere oorzaken. Het gevaar voor leukemie wordt als 1/10.000 (in plaats van 1/20.000) geraamd bij blootstelling aan magnetische velden op 50 Hz hoger dan gemiddeld 0,4 µT gedurende 24 uur, in de hypothese van een causaal verband.

Wij raden u aan een evaluatie van uw blootstelling af te wachten alvorens u overmatige zorgen te maken en de situatie in het licht van deze metingen en van uw perceptie van de risico's opnieuw te evalueren.

6. Mijn ouders wonen sinds 50 jaar onder hoogspanningslijnen dichtbij een transformator (EDF, Frankrijk). Mijn moeder lijdt reeds een hele tijd aan cardiale en neurologische problemen. Ik zou willen weten of deze pathologieën verband kunnen houden met elektrische en magnetische velden. Kunt u mij artsen aanbevelen die "gespecialiseerd" zijn op dit gebied?

Om te zoeken naar gespecialiseerde artsen in Frankrijk, raden wij u aan contact op te nemen met René de Sèze die bij INERIS de invloed van elektromagnetische velden op de gezondheid onderzoekt: rene.de-seze@ineris.fr
(site INERIS: http://toxi.ineris.fr/activites/neurotoxicologie/norme_electromagnetique.php)
U kunt ook contact opnemen met Martine Souques (martine.souques@edf.fr), arts bij EDF, die studies over de effecten van velden op cardiovasculair niveau heeft gepubliceerd. Zij zal u zeker een geïnformeerd advies kunnen geven.

7. Ik woon niet ver van een elektrische transformator en ik zou willen weten of er een risico is voor negatieve effecten op de gezondheid, met name bij kinderen.

De metingen uitgevoerd door het BBEMG tonen aan dat het residuele veld afkomstig van de transformator snel daalt tot de waarde van de initiële omgeving (velden lager dan 0,4 microTesla vanaf een afstand van 5 meter bij de maximale stroomdoorgang).

Ten aanzien van de risico's als gevolg van een residentiële blootstelling aan elektrische en magnetische velden met de netfrequentie (50 Hz), wijzen epidemiologische studies over het algemeen op de mogelijkheid van een gering risico voor leukemie bij kinderen blootgesteld aan magnetische velden met een gemiddelde hoger dan 0,4 microTesla. Dit is een gemiddelde over 24 uur. Dit risico kon evenwel niet aangetoond worden in laboratoriumstudies met dieren die hun gehele leven waren blootgesteld. Tot dusver werd geen enkel werkingsmechanisme aangetoond.

Voor meer informaties over de gezondheidsaspecten van de blootstelling aan magnetische velden met de netfrequentie, nodigen wij u uit op het geleide bezoek op onze site, en meer bepaald op het volgende adres: Problematiek van gezondheid risico's.

8. Ik slaap al enkele jaren op een watermatras. Kunt u mij zeggen of dit schadelijke gevolgen kan hebben voor mijn gezondheid?

Over de gevolgen van dit soort voorzieningen op de gezondheid bestaat er nog heel wat onzekerheid. Algemeen gesteld kunnen we wel zeggen dat de epidemiologische studies een laag risico op leukemie aanduiden bij kinderen die aan magnetische velden van gemiddeld meer dan 0,4 µT worden blootgesteld, wat de risico's betreft die verband houden met de blootstelling thuis aan elektrische en magnetische velden met de frequentie van het net (50 Hz). Dit risico kon tijdens laboratoriumtests echter niet worden aangetoond bij dieren die levenslang aan deze velden worden blootgesteld. Tot op de dag van vandaag kon er geen enkel werkingsmechanisme worden aangetoond.

We wijzen in dit verband ook nog op het vermeende risico op borstkanker ten gevolge van de blootstelling aan velden met een industriële frequentie, zoals die door elektrisch verwarmde dekens worden uitgestraald. Verschillende studies hebben intussen al aangetoond dat er geen zichtbare stijging van het aantal borstkankergevallen kan worden vastgesteld bij vrouwen die aan deze velden worden blootgesteld.

Nog meer informatie is beschikbaar op onze pagina Om te lezen.

In uw geval is het van belang om te weten aan welke intensiteiten uw watermatrassysteem u blootstelt. Gilbert Decat heeft onlangs nog metingen uitgevoerd op een systeem en stelde daarbij vast dat de blootstellingswaarden relatief laag waren (minder dan 0,15 µT; zie hieronder). Aarzel niet om contact met hem op te nemen als u meer informatie wenst over deze metingen.

Magnetic field around a 400W waterbed

Magnetisch veld dat gedurende verschillende dagen werd geregistreerd
op een watermatras van 400 W

9. Ik ben geen specialist en na uren opzoekwerk op het Internet vind ik nog steeds geen antwoord op mijn vragen. Wonen in de buurt van een hoogspanningslijn zou de gezondheid kunnen schaden. Ik heb gelezen dat er risico's tot op 600 m worden aangenomen. Ik had graag geweten of u zich bewust bent van risico's voorbij 600 m?

Op onze website hebt u waarschijnlijk al een samenvatting gelezen van de mogelijke effecten van hoogspanningslijnen op uw gezondheid. Op die pagina vindt u de meest recente gegevens. Het is moeilijk om onderzoeksresultaten in een paar woorden samen te vatten. Als u de pagina nog niet hebt gelezen, kunnen we u dat ten zeerste aanbevelen.

De afstand van 600 m die u vermeldt, komt uit een Britse studie die dateert van 2005. De auteurs, Draper en zijn team, meldden een verhoogd percentage kinderleukemie tot op 600 m van de luchtlijnen. Op die afstand bedragen de magnetische velden van de elektriciteitslijnen altijd minder dan 0,4 microT. Wetenschappers zijn dan op zoek gegaan naar alternatieve verklaringen, b.v. andere fysische factoren, zoals ionen geproduceerd door de corona, de eigenschappen van de gebieden met hoogspanningslijnen, contactstromen, vooroordelen en toeval...

Om uw vraag te beantwoorden: voor zover wij weten, houdt geen enkele studie rekening met het 'luchtlijnrisico' voorbij 600 m.

Een recente epidemiologische studie uitgevoerd in Frankrijk analyseerde het mogelijk verband tussen leukemie en vaste tumoren bij kinderen en omgevingsfactoren, inclusief magnetische velden opgewekt door hoogspanningslijnen (* 1). De auteurs gebruikten verschillende begrenzingen, waaronder de afstand van 600 m, bij de beoordeling van de blootstelling. Hierbij werd verwezen naar de studie van Draper en team. Toevalligheden worden uitgesloten. Meer informatie vindt u onder volgende link: http://iopscience.iop.org/0952-4746/33/2/349.

De resultaten van de studie werden gepubliceerd en zijn beschikbaar onder volgende link: http://www.nature.com/bjc/journal/vaop/ncurrent/pdf/bjc2013128a.pdf.

(*1) Bessou J, Deschamps F, Figueroa L & Cougnaud D (2013). Methods used to estimate residential exposure to 50 Hz magnetic fields from overhead power lines in an epidemiological study in France. J. Radiol. Prot. 33 349.

Ook de dagelijkse blootstelling door onze eigen elektrische apparaten moet in overweging worden genomen. Uit recente metingen van wekkerradio's bleek bijvoorbeeld dat de sonde vlak naast de wekker magnetische velden registreerde van meer dan 15 microT. Voor sommige wekkerradio's was een afstand van meer dan 30 cm nodig om waarden onder 0,4 microT op te meten.

10. Ik ben van plan een huis te kopen dat naast een spoorweg ligt (op ongeveer 5 m afstand) en ik zou graag meer willen weten over de gevaren en de negatieve effecten daarvan op de gezondheid van mijn gezin en hoe we ons daartegen kunnen beschermen (door bv. een muur te bouwen). Ik heb kleine kinderen.

De meeste elektrische spoorlijnen in België, met uitzondering van de HST, werken op gelijkstroom. De bovenleidingen die de treinen voeden, genereren dus continue elektrische en magnetische velden. Als de bovenleiding van de trein gelijkstroom levert, genereert ze een magnetisch veld van hetzelfde type als het veld dat onze aarde omgeeft.

In België heeft het statisch magnetisch veld van de aarde een sterkte van 40 tot 50 µT. Om het continue magnetische veld te berekenen dat de bovenleiding genereert, moeten we weten hoe sterk de stroom is die door die lijn gaat. Volgens onze informatie zou de elektriciteit die door de bovenleiding stroomt zo'n 4.000 A sterk zijn. Op 5 m van de lijn zou het magnetisch veld volgens deze berekening dus een sterkte van 160 µT kunnen hebben.

De grens voor permanente blootstelling van het publiek in de internationale normen bedraagt 40 mT, of 40.000 µT. De berekende waarde ligt daar ver onder.

Daarnaast moeten we niet vergeten dat dit magnetische veld vrijwel enkel gegenereerd wordt wanneer er een trein voorbijkomt.

De BBEMG is niet gespecialiseerd in de potentiële effecten van statische velden op de gezondheid. Omdat die vraag ons niettemin geregeld gesteld wordt, hebben we een samenvatting gemaakt van de belangrijkste onderzoeksconclusies in dat gebied (Zie het dossier Statische velden). Ook de Wereldgezondheidsorganisatie publiceerde een overzicht van dit onderwerp: http://www.who.int/peh-emf/publications/facts/fs299/en/ (in het Engels).

11. Mijn partner en ik zijn van plan een stuk grond te kopen waarop zich een paal "400 - 230 V" bevindt. De paal bevindt zich helemaal achteraan aan de rand van het perceel. Er loopt geen enkele kabel over het huis. Bestaat er een gezondheidsrisico?

Een lijn van 400 - 230 V verdeelt de stroom die rechtstreeks naar onze woningen gaat. Dit spanningsniveau wordt gebruikt door onze elektrische toestellen in huis. In uw geval bevindt de paal bevindt zich aan de rand van uw perceel, maar in veel gevallen, vooral in stedelijke omgevingen, lopen deze kabels ondergronds in het voetpad of lopen ze langs de gevels.

In deze laatste situatie hebben we al metingen verricht die aantoonden dat het magnetische veld op 30 cm van deze kabels een sterkte van 2 tot 3 µT heeft. Op 1 m afstand was het veld al zwakker dan 0,4µT. Omdat de lijn boven uw perceel in de hoogte hangt, kan u er zeker van zijn dat de velden zwak zijn. Dit is een veel voorkomende situatie die geen gezondheidsrisico's met zich meebrengt.

12. Ik maak mij zorgen omdat er zich een cabine bevindt waarop vermeld staat "Gevaar 12000 V" naast een woning die ik zou willen aankopen. Kan deze cabine gevolgen hebben op de gezondheid?

Op de eerste plaats moet gezegd worden dat het woord "Gevaar" verwijst naar het gevaar voor elektrocutie en niet op de aanwezigheid van elektrische en magnetische velden.

Wat het magnetische veld op 50 Hz betreft, dit vermindert met de afstand. Om u een idee te geven: onmiddellijk tegen een dergelijke cabine kunnen waarden van 0,3 microTesla gemeten worden terwijl op een afstand van 1 en 2 meter waarden van resp. 0,1 en 0,07 µT worden verkregen.

Al deze waarden zijn lager dan de aanbeveling van 100 microTesla voorgesteld door het ICNIRP. Op een afstand van 1 meter van de cabine wordt zelfs een waarde gemeten die viermaal lager is dan de gemiddelde waarde op 24 uur van 0,4 µT waarover sprake is in epidemiologische studies. Bij de huidige stand van de kennis, kan men zeggen dat er op 1 meter van de cabine geen gevaar meer is voor de gezondheid. Als u nog meer voorzorgen wil nemen, bevelen wij aan de kamers van kinderen jonger dan 15 jaar niet in de ruimten in de nabijheid van deze cabine te voorzien.

Documenten & Links

Andere informatie dat u wellicht interessant zult vinden ...

Share on Facebook

Laatste update op 18/08/2015

Zie ook...

Health

Gezondheid

Na ongeveer 40 jaar onderzoek naar de effecten 50 Hz EMV op de gezondheid zijn de resultaten nog steeds onbeslist. Zie een overzicht van recent onderzoek.

Problematiek van gezondheid risico's >>
Hypersensitivity

Elektromagnetische hypergevoeligheid

Wat mensen hebben een brede waaier aan niet-specifieke klachten en symptomen die zij toeschrijven aan elektriciteit of EMV. Dit resulteert in verschillende gradaties van ongemak en gezondheidsklachten. (...)

Elektromagnetische hypergevoeligheid >>